Mijn intentie voor mijn aanwezigheid op onze vroegere plek El Bloque is altijd geweest, en geld ook weer voor Sacarest, te werken met mensen voor een wereld met bewustere mensen. Dat kan ik omdat ik vertrouwen heb dat er door bewustzijn een beter wereld bestaat. Hoe maken we die betere wereld zichtbaar? Michelangelo was buiten bezig, hij hakte aan een groot beeld. Een jongetje kwam langs en keek naar hem en zijn bezigheden. Dat ziende riep in hem een vraag op. Hij had kunnen vragen “Wat moet het worden?” of “hoe lang bent U al bezig?”, maar hij stelde een ultieme, glasheldere vraag: “Maëstro, waarom slaat U op die rots?” En de meester antwoordde: “Om een engel vrij te laten.” Dit verhaaltje raakt me, omdat we allemaal langs stenen lopen en een enkele keer iemand er met moed op zien slaan, maar niet altijd de belangstelling of helderheid opbrengen om die ultieme, open vraag te stellen: “waarom wil je dat, waarom doe je dat”. Een ultieme vraag omdat zulke vragen vrij zijn van angst (dat is zeldzaam) en het geheim daardoor vrij komt. Ik weet dat ook ik die onbevangen nieuwsgierigheid in me heb, de nieuwsgierigheid van het kind, of, zoals dat in het Boeddhisme wordt genoemd, het bewustzijn van een beginner. De kwaliteit van een schuw vogeltje: slechts door geduldige aandacht wordt het voor me zichtbaar. Hoe doe je dat, hoe zie je het? Het Boeddhisme onderscheidt drie stappen: intuïtie over wat er zou kunnen zijn, kennis vergaren of en hoe het er zou kunnen zijn, en de ervaring dat het er is. Werken met mensen aan een betere wereld. Mijn intuïtie zegt me dat er een betere wereld is. Door de jaren heen dat ik op El Bloque werkte heb ik de kennis en ervaringen vergaard dat het mogelijk is. Dat vertrouwen stelt me in staat nieuwe delen van mijn intuïtie te bevrijden. Want we zijn slechts op weg. Werkend aan een betere wereld.

In datzelfde Boeddhisme is er het centrale begrip dana (uit het pali).

Dana: gulle vrijgevigheid, bevrijdende gulheid. Tijd, aandacht, zorg. Dingen, giften, kennis en inspiratie. Dana is ook: ‘Het niet nemen van dat wat niet gegeven is’.

Gastvrij zijn. Gast-vrij zijn. Een les in zichzelf: mijn gast vrij te laten. Een gast zeker vrij te laten over de waardering van het gegevene en ontvangene. Soms krijgt mijn dag een andere, mooiere kleur door iemand die me gastvrij aan de telefoon te woord staat. Hoe zou het zijn om dat bewust en intens naar anderen te doen? Hier in Spanje is er een andere traditie: op ongeïnteresseerde wijze zegt iemand die de telefoon opneemt “Diga me'', (zeg mij) zodat ik niet weet met wie ik spreek. Ik mis dan de ervaring van welkom-zijn, en voel weer de pijn van mijn oude twijfel of er voor mij ook een plekje op deze aarde is. Geven zonder voorwaarde. Vroeger had ik een relatie met iemand die bijna gelijk met mij jarig was. Ooit kozen we beiden iets voor onszelf en ruilden dat vlak voor de kassa - om het geschenk op onze verjaardag weer in ontvangst te nemen. Zo geven we ook tijd, aandacht en geld, cadeaus met Sinterklaas: als een boekhouding, een ruil. Misschien wil ik me dan alleen maar goed voelen, of minder schuldig. Meestal hield ik me bij iemands verjaardag bezig met wat hij of zij graag zou willen hebben. Nu vind ik het zinvoller me af te vragen wat ik te geven heb, en dat te doen als een expressie van wat er aan rijkdom in mij is. Soms is geven een investering geworden: op zich ervaar ik dat als goed, want ook daarmee oefen ik me - ik hoop vaker en spontaner te kunnen geven. In onze cultuur is spontaan geven een zeldzaamheid geworden. Veel moet vergoed worden of iets tegenover staan. Dit ondersteunt mijn gevoel van gespletenheid - en niet de verbinding waar ik naar verlang. In dana ligt helpen opgesloten. Een sfeer van ‘gevensgezindheid’: tegemoet te komen aan zichtbare behoeftes. Zo kan ik oefenen de afscheiding tussen jou en mij te overkomen. Ook ik heb behoefte aan ‘gezien worden’, geliefd te zijn, zingeving te ervaren en met lijden te kunnen omgaan. Ook heb ik behoefte tot geven: een door mijn hart ingegeven impuls de kleinheid van het aardse te overstijgen. Ik bleef wel eens steken in mijn afgescheidenheid – de wens dat eerst de ander “om hulp moet leren vragen”. Het doet me zeer als ik deze woorden op het scherm zie verschijnen. Wil ik om gelijk te worden aan de ander hem hetzelfde lijden opleggen dat ik ook ervaren heb? Ik realiseer me keer op keer dat ik ondersteunend wil zijn daar waar steun nodig is. In het toenemende momentum van Dana ontstaat een geven waarin mensen zich misschien ondersteund voelen in hun groei, bewustzijn en spirituele ontwikkeling. Geven, of juist niet (soms is de grootste gift iemand zelf z’n zaakjes op te laten lossen), kan dan een verfijnd handelen worden. Hier ontstaat voor mij een verbindende heelheid, ‘Sehleverwantschaft’ noemt Goethe dat. Of zoals ik eens hoorde: “Je kunt jezelf niet echt helpen zonder ook anderen te helpen. En je kunt niet echt anderen helpen zonder jezelf te helpen.” Spontaan geven maakt voor mij dana compleet. Deze menselijke behoefte die de basisbehoeften van voedsel en dak overstijgt, maakt de weg vrij tot een natuurlijke en creatieve overstroom van innerlijke rijkdom en voldoening. 

Ik hoop zó spontaan te kunnen geven dat het idee van geven en ontvangen oplost, er slechts een uitdrukking van een creatieve en positieve staat van zijn overblijft. Dana begint met een impuls: te willen geven. Zij komt tot bloei en is pas compleet als ik daarnaar kan handelen. Ervaar ik die impuls? Soms. Vaak? Geef ik zonder terughoudendheid als ik de drang voel te geven? Voor mij is dat meestal Ja & Nee. Wat kan ik doen om die impuls meer en vaker te voelen, zonder dat ik me hoef terug te houden? Er is slechts één eigen behoefte die ieder van ons heeft te vervullen voordat iemand zich effectief kan bezighouden met de behoeftes van anderen, en dat is geen fysieke of materiële behoefte, maar simpelweg een kwestie van emotionele positiviteit en veiligheid. Als we onze eigen waarde zien en kunnen waarderen, en voelen dat die eigenheid gewaardeerd wordt door de anderen; als we van onszelf houden en voelen dat we door anderen worden geliefd, dan komt er ruimte voor anderen. (Urgyen Sangarakshita) Dit klinkt eenvoudig – kan ik dit ook ervaren? Moeilijk. Zou ik dan niet naast mijn schoenen gaan lopen? Een bekende kronkel: “Ik kan niet geven: ik houd niet van mezelf en ze houden niet van mij. Ik moet wachten tot ik mezelf waardeer en geliefd wordt, voordat ik kan gaan geven wat ik in huis heb.” Ik weet zeker dat we allemaal op vele manieren geven. Belangrijk vind ik effectief te kunnen geven. Soms wordt oprecht geven bedorven door gevoelens van emotionele verarming. In een gemeenschap als in Sacarest kan er bv. gemakkelijk geklaagd worden over geld – over tekort aan liefde. In ons deel van de wereld is geld een middel om te kunnen omgaan met gevoelens van verarming, om rijkdom in te projecteren. Of soms is er bij ons geklaag over iemands huiselijke gewoontes. Als de bezwaren en het tumult bedaren, blijkt vaak een gebrek aan liefde of vriendschap mee te spelen. Voor mij is een werkelijke uiting van vriendschap, van liefhebben, het vermogen buiten mezelf, mijn ego, te kunnen gaan staan en in een creatieve, vloeiende uitwisseling te geven. Onze diepste angst is niet dat we niet goed genoeg zijn, onze diepste angst is dat we bovenmatig krachtig zijn. Ons licht, niet onze duisternis, boezemt ons angst in. We vragen onszelf af wie we wel zijn om te denken dat we briljant, geweldig, talentvol en fabelachtig zijn – maar wie ben je eigenlijk om dat niet te zijn…? (Uit de inaugurele rede van Nelson Mandela, 1994) Iemand gaf eens onze staf een hint: als we dichter tot elkaar willen komen, begin dan met de anderen te geven wat je zelf denkt nodig te hebben. Een krachtige formule. 

Dana en financiën. Waarin ligt voor mij het belang een dana-economie te hanteren in Sacarest? Het is voor mij een instrument om me meer verbonden te voelen. Als ik geld vraag voor wat ik te geven heb, lijkt dat meer op handel dan op een gift. De prijs komt tussen mij en jou in te staan. Ik houd me bezig met mijn prijs, en jij of je mijn dienst of product wilt voor mijn prijs. Ik voor mij, jij voor jou. Samen alleen. Vroeger gaven wij met een prijs aan, wat je moest betalen om in El Bloque te kunnen zijn. En hielden we in de gaten of je dat deed. Hierin zat wantrouwen van onze kant: angst dat we niet zouden krijgen wat we nodig hebben, en vrees dat je misschien niet zou betalen. En we verwachtten juist vertrouwen van de klant (eerst betalen en dan onze ‘levering’). Ik zie een weg naar vertrouwen, juist rond het thema inkomsten via giften. Dat we indertijd een onverwachte gift van ƒ 10.000 kregen stimuleerde ons hierin. Onze inzet willen we meer laten leiden en stimuleren door de diep-menselijke behoefte, om te geven. Ook hopen we naar een meer gedeelde verantwoordelijkheid over het wel-en-wee van onze plek te komen. Ons voortbestaan komt daarmee directer in jullie handen. Voor ons allen een oefening in vertrouwen. Leren vertrouwen dat ons ‘geven’ herkend zal worden, en dat ieder naar eigen inzicht & vermogen een iets zal achterlaten voor zij die na ons naar Sacarest willen komen. 

In het Thomas Evangelie (een christelijk boek, gevonden in 1945 in Egypte) is een mateloos boeiende strofe die steeds weer bij me terugkomt: Als je dat wat in je is voortbrengt, zal dat wat in je is je redden, Als je dat wat in je is niet voortbrengt, zal dat wat je niet voortbrengt je vernietigen. Hoe weet ik nu wat in me is? en hoe weet ik nu of ik dat voortbreng? Want de tekst is duidelijk! Stel je voor dat we voorbestemd zijn te geven. Dat we voorbestemd zijn onze liefde met de wereld te delen, voorbestemd om onze eenzaamheid te overstijgen. Als ik mijn liefde niet kwijt kan, raak ik verbitterd en in die verbittering zou ik wel eens m’n liefde kunnen vernietigen. Nu, ik kan slechts geven als ik m’n liefde ken en voel dat die door mijn omgeving ervaren wordt. Als ik m’n waarde ken en voel dat m’n omgeving m’n waarde ervaart. Dan is m’n liefde het scharnierpunt van mijn geluk en voortbestaan.

Dolf in ‘t Veld

Vraag en Antwoord: een handreiking

Om naar je uit te reiken in dit nieuwe systeem maakten we deze vragen en antwoorden.